Những vấn đề đặt ra trong hoạt động tổ chức tiếp công dân, giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của Đoàn đại biểu Quốc hội

Trong khuôn khổ Hội nghị về công tác dân nguyện và giám sát năm 2026 khu vực miền Trung - Tây Nguyên do Ủy ban Dân nguyện và Giám sát của Quốc hội phối hợp với Viện Konrad-Adenauer-Stiftung (KAS) - Cộng hòa Liên bang Đức tổ chức, đồng chí Nguyễn Thị Thu Nguyệt, Tỉnh ủy viên, Phó Trưởng Đoàn chuyên trách Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk đã trình bày báo cáo chuyên đề "Những vấn đề đặt ra trong hoạt động tiếp công dân, giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của Đoàn đại biểu Quốc hội và giải pháp nâng cao hiệu quả trong thời gian tới".

Báo cáo tập trung phân tích cơ sở pháp lý, thực tiễn triển khai công tác tiếp công dân, tiếp nhận, xử lý đơn thư và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Đắk Lắk; đồng thời chỉ ra những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng, hiệu quả công tác dân nguyện, đáp ứng yêu cầu xây dựng Quốc hội số, đẩy mạnh chuyển đổi số và thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.

Ban Biên tập Trang Thông tin điện tử Đoàn đại biểu Quốc hội và Hội đồng nhân dân tỉnh Đắk Lắk trân trọng giới thiệu toàn văn báo cáo chuyên đề.

 

 

I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Tiếp công dân, tiếp nhận, xử lý đơn thư và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo là một trong những nhiệm vụ quan trọng của Quốc hội được Hiến pháp và pháp luật quy định nhằm bảo đảm quyền con người, quyền công dân, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp, chính đáng của công dân, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với Đảng, Nhà nước, tăng cường mối liên hệ giữa Quốc hội với Nhân dân, đồng thời cung cấp thông tin thực tiễn phục vụ hoạt động lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan trọng của đất nước.

Trong bối cảnh cả nước đang trong tiến trình thực hiện cuộc cách mạng tinh gọn tổ chức bộ máy, chính thức 01 năm vận hành bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp, yêu cầu nâng cao chất lượng công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo ngày càng trở nên cấp thiết. Từ thực tiễn hoạt động, Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk nhận thấy “Một số vấn đề đặt ra trong hoạt động tổ chức tiếp công dân, giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo và đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác này trong thời gian tới”

II. KẾT QUẢ CÔNG TÁC TIẾP CÔNG DÂN, GIÁM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO CỦA ĐOÀN ĐBQH TỈNH ĐẮK LẮK TRONG NHIỆM KỲ QUỐC HỘI 15 VÀ NĂM 2025

1. Các căn cứ pháp lý

- Hiến pháp năm 2013, sửa đổi bổ sung năm 2025;

- Luật Tổ chức Quốc hội năm 2014, sửa đổi bổ sung năm 2025;

- Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân năm 2025;

- Luật Tiếp công dân năm 2013;

- Luật Khiếu nại năm 2011;

- Luật Tố cáo năm 2018;

- Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật tố cáo năm 2025 và các văn bản pháp luật có liên quan;

- Nghị quyết số 759/2014/UBTVQH13 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội; Nghị quyết số 116/2025/UBTVQH15 quy định về việc tiếp công dân, tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn và giám sát của Quốc hội và Hội đồng nhân dân đối với việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân thay thế Nghị quyết số 759/2014/UBTVQH13 có hiệu lực kể từ ngày 01/7/2026;

- Thông tư số 05/2021/TT-TTCP ngày 01/10/2021 của Thanh tra Chính phủ quy định quy trình xử lý đơn khiếu nại, đơn tố cáo, đơn kiến nghị, phản ánh,

2. Kết quả cụ thể

Trên cơ sở thực hiện Nghị quyết số 202/2025/QH15 về sắp xếp đơn vị hành chính cấp tỉnh, tỉnh Đắk Lắk và Phú Yên được hợp nhất thành tỉnh Đắk Lắk mới đã tạo ra không gian phát triển chiến lược kết nối Tây Nguyên với duyên hải Nam Trung bộ, với diện tích 18.096 km², dân số hơn 3,34 triệu người, Đắk Lắk trở thành một trong những tỉnh có quy mô lớn thứ 3 của cả nước. Sự thay đổi lớn về địa giới hành chính, tổ chức bộ máy và phương thức quản trị địa phương đã đặt ra yêu cầu mới đối với công tác tiếp công dân, xử lý đơn thư và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh.

Trong những năm qua, Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk luôn xác định hoạt động tiếp công dân, giám sát việc giải quyết đơn thư là nhiệm vụ hết sức quan trọng, là kênh trực tiếp để đại biểu Quốc hội của tỉnh duy trì mối liên hệ, gắn bó gần gũi với cử tri và Nhân dân, kịp thời nắm bắt tâm tư, nguyện vọng, những khó khăn, vướng mắc phát sinh từ thực tiễn góp phần xây dựng và hoàn thiện chính sách, cũng như thực hiện tốt chức năng giám sát theo quy định của pháp luật.

Hằng năm, Đoàn ĐBQH tỉnh phối hợp với Thường trực HĐND tỉnh xây dựng và ban hành kế hoạch tiếp công dân định kỳ. Trên cơ sở lấy ý kiến các đại biểu Quốc hội trong Đoàn để xây dựng lịch phân công tiếp công dân hằng tháng, bảo đảm sự tham gia của các đại biểu Quốc hội theo quy định. Theo đó, mỗi tháng phân công ít nhất 01 đại biểu Quốc hội tham gia tiếp công dân, Trường hợp đại biểu không thể tham gia theo lịch đã đăng ký thì báo cáo lãnh đạo Đoàn trước 03 ngày và được Đoàn điều tiết, thay thế các đại biểu khác, bảo đảm hoạt động tiếp công dân của Đoàn được thực hiện thường xuyên, không bị gián đoạn. Sau mỗi buổi tiếp công dân, Đoàn ĐBQH phối hợp với Thường trực HĐND tỉnh ban hành thông báo kết luận chuyển đến cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét, giải quyết các kiến nghị, phản ánh của công dân; đồng thời theo dõi, đôn đốc và cập nhật kết quả giải quyết nhằm phục vụ hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh.

Trong nhiệm kỳ Quốc hội khóa XV, Đoàn ĐBQH tỉnh đã phối hợp với Thường trực HĐND tỉnh tổ chức tiếp 119 lượt công dân với nhiều nội dung phản ánh, kiến nghị trong lĩnh vực quản lý đất đai, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất, tranh chấp đất đai, chế độ chính sách xã hội, hoạt động của các cơ quan tư pháp và việc giải quyết thủ tục hành chính.v.v. Thông qua hoạt động tiếp công dân, nhiều vụ việc đã được giải thích, hướng dẫn để công dân thực hiện đúng trình tự, thủ tục pháp luật; nhiều kiến nghị, phản ánh chính đáng được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền xem xét, giải quyết. Đồng thời, các đại biểu Quốc hội còn thực hiện tuyên truyền, phổ biến pháp luật, hướng dẫn công dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo theo đúng quy định, qua đó góp phần hạn chế tình trạng khiếu kiện vượt cấp, kéo dài và giảm áp lực cho các cơ quan giải quyết khiếu nại, tố cáo.

Sau khi triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp, Đắk Lắk là tỉnh có địa bàn rộng, nhiều xã cách xa trung tâm tỉnh hàng trăm km; điều kiện đi lại của người dân, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số, vùng sâu, vùng xa còn gặp nhiều khó khăn. Do vậy, Đoàn ĐBQH tỉnh chủ động nghiên cứu, từng bước ứng dụng công nghệ thông tin trong hoạt động tiếp dân, tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của cử tri trên tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị; Nghị quyết số 1343/NQ-UBTVQH15 ngày 31/12/2024 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội về xây dựng và phát triển Quốc hội số giai đoạn 2024 - 2026, định hướng đến năm 2030 thông qua việc thiết lập Trang fanpage của Đoàn ĐBQH tỉnh trên nền tảng Facbook mở chuyên mục tiếp nhận các thông tin phản ánh, kiến nghị của cử tri kịp thời chuyển đến các cấp, cá nhân có thẩm quyền xử lý, giải quyết và thông tin lại cho cử tri một cách nhanh chóng; phối hợp Sở Khoa học và Công nghệ, Trung tâm dịch vụ viễn thông VNPT thiết lập đường truyền trực tuyến kết nối cơ sở tiếp dân tại 2 khu vực phía Tây - Đông tỉnh Đắk Lắk và các xã, phường thực hiện hoạt động tiếp dân trực tuyến định kỳ hàng tháng tạo điều kiện cho người dân thực hiện quyền kiến nghị, phản ánh, khiếu nại, tố cáo một cách thuận lợi hơn, tiết kiệm thời gian và chi phí đi lại giữa 2 khu vực Đông- Tây của tỉnh.

Cùng với hoạt động tiếp công dân, công tác tiếp nhận, nghiên cứu, phân loại và xử lý đơn thư và giám sát khiếu nại, tố cáo luôn được Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk chú trọng, xem là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, thường xuyên nhằm thực hiện chức năng đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân, đồng thời phát huy vai trò giám sát của Quốc hội đối với việc chấp hành pháp luật của các cơ quan nhà nước. Trong nhiệm kỳ qua, Đoàn ĐBQH tỉnh đã tiếp nhận 1.580 đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân gửi đến Đoàn bằng nhiều hình thức khác nhau. Đoàn đã tiến hành nghiên cứu, phân loại, xác định thẩm quyền giải quyết và chuyển đến cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền xem xét, giải quyết theo quy định của pháp luật. Đồng thời, thông báo kết quả xử lý đơn thư đến công dân; hướng dẫn công dân thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo theo đúng trình tự, thủ tục và thẩm quyền, góp phần hạn chế tình trạng gửi đơn vượt cấp, gửi nhiều nơi hoặc kéo dài thời gian giải quyết vụ việc.

Qua hoạt động tiếp công dân cũng như tiếp nhận, xử lý đơn thư cho thấy, cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội đã phát sinh nhiều đơn thư khiếu nại, tố cáo trong các lĩnh vực quản lý và sử dụng đất đai; thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất; tranh chấp hợp đồng giao khoán giữa người dân và các công ty cà phê; cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có nguồn gốc từ các nông, lâm trường; giải quyết thủ tục hành chính; thực hiện chế độ bảo hiểm xã hội; công tác thi hành án và hoạt động tố tụng của các cơ quan tư pháp,… Nhiều vụ việc có tính chất phức tạp, nhạy cảm, liên quan đến lịch sử quản lý đất đai qua nhiều thời kỳ, liên quan nhiều cấp, nhiều ngành, đều là những lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến quyền và lợi ích hợp pháp của người dân. Đòi hỏi phải có sự vào cuộc, giải quyết đồng bộ của các cơ quan chức năng và sự giám sát, theo dõi thường xuyên của các vị ĐBQH, Đoàn ĐBQH tỉnh với vai trò là cơ quan đại diện của Nhân dân để quá trình giải quyết bảo đảm tính khách quan, công bằng và đúng quy định của pháp luật. Do vậy, Đoàn ĐBQH tỉnh đã tăng cường thực hiện giám sát thường xuyên thông qua việc nghiên cứu các Báo cáo giải quyết đơn thư định kỳ 6 tháng, năm của chính quyền các cấp; theo dõi, đôn đốc việc giải quyết các đơn thư đã chuyển đến cơ quan có thẩm quyền. Hằng tháng, Đoàn tiến hành rà soát toàn bộ các vụ việc đã chuyển, đối chiếu với thời hạn giải quyết theo quy định của pháp luật để ban hành văn bản đôn đốc các cơ quan, đơn vị liên quan khẩn trương xem xét, giải quyết và thông báo kết quả cho Đoàn. Đây là một trong những hình thức giám sát thường xuyên, trực tiếp và hiệu quả, góp phần nâng cao trách nhiệm của các cơ quan có thẩm quyền trong giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân.

Định kỳ hằng quý, trên cơ sở kết quả rà soát, Đoàn ĐBQH tỉnh tổng hợp các vụ việc phức tạp, kéo dài, đã được đôn đốc nhiều lần nhưng chậm giải quyết hoặc giải quyết chưa dứt điểm báo cáo, chuyển các kiến nghị đến Thường trực Tỉnh ủy xem xét, lãnh đạo các cấp ủy, các địa phương trong tỉnh tập trung giải quyết; định kỳ 6 tháng, Đoàn ĐBQH đăng ký làm việc với UBND tỉnh, các cơ quan tư pháp có phát sinh nhiều đơn thư mà chậm trễ hoặc không giải quyết để trao đổi và thống nhất công tác chỉ đạo, tổ chức giải quyết đơn thư đã được Đoàn ĐBQH tỉnh chuyển đến. Thông qua cơ chế này, nhiều vụ việc tồn đọng, kéo dài đã được tháo gỡ, từng bước giải quyết theo quy định.

Ngoài ra, Đoàn ĐBQH tỉnh chủ động lựa chọn những vụ việc có tính chất phức tạp, kéo dài hoặc có ảnh hưởng đến nhiều người dân để tổ chức các cuộc giám sát chuyên đề, khảo sát thực tế, làm việc trực tiếp với các cơ quan, đơn vị liên quan nhằm đánh giá khách quan tình hình, xác định nguyên nhân phát sinh và kiến nghị giải pháp xử lý phù hợp, chẳng hạn như: Cuộc khảo sát việc chuyển đổi sang loại hình trường tư thục đối với Trường Tiểu học Dân lập Nguyễn Bỉnh Khiêm, khảo sát tình hình giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân tại xã Ea Phê liên quan đến việc thực hiện bản án hành chính có hiệu lực pháp luật; việc cấp đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ,…đã giúp Đoàn ĐBQH tỉnh kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc trong quá trình thực hiện các chính sách pháp luật về đất đai, về giáo dục một mặt kiến nghị các cơ quan có thẩm quyền xem xét giải quyết, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, mặt khác có ý kiến tham gia xây dựng các dự án Luật được trình và thông qua tại các kỳ họp Quốc hội.

Có thể khẳng định rằng, công tác tiếp nhận, xử lý đơn thư gắn với hoạt động theo dõi, đôn đốc và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của Đoàn ĐBQH tỉnh thời gian qua đã từng bước đi vào nền nếp, bảo đảm đúng quy định của pháp luật và ngày càng phát huy hiệu quả thực chất góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước, củng cố niềm tin của Nhân dân đối với các cơ quan nhà nước và cơ quan dân cử.

III. NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA TRONG HOẠT ĐỘNG TIẾP CÔNG DÂN, GIÁM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO

 Từ thực tiễn hoạt động của Đoàn ĐBQH tỉnh trong hoạt động tiếp công dân, giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo công tác này trong thời gian qua cho thấy, bên cạnh những kết quả đạt được, công tác này đang đặt ra nhiều vấn đề, đứng trước nhiều thách thức không chỉ mang tính nghiệp vụ mà còn mang tính thể chế, đó là:

1. Gia tăng áp lực tiếp công dân trên địa bàn có quy mô lớn và đặc thù đa vùng

Đắk Lắk mới là địa phương vừa có biên giới, vừa có biển; vừa có vùng Tây Nguyên, vừa có vùng duyên hải; có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống và sự khác biệt khá lớn về điều kiện kinh tế - xã hội giữa các khu vực. Đây là yếu tố làm gia tăng tính đa dạng và phức tạp của các loại hình khiếu nại, tố cáo phát sinh. Chỉ riêng trong năm 2025, toàn tỉnh đã tiếp trên 7.000 lượt công dân với hơn 5.800 vụ việc; số lượt tiếp công dân tăng gần 20%, số đoàn khiếu kiện đông người tăng mạnh so với năm trước. Tình hình khiếu nại, tố cáo tiềm ẩn nhiều yếu tố phức tạp, đáng chú ý, lĩnh vực đất đai nhất là đất đai có nguồn gốc từ nông, lâm trường tiếp tục chiếm tỷ lệ áp đảo trong tổng số đơn thư phát sinh. Điều này cho thấy khi quy mô địa bàn quản lý tăng lên sau sáp nhập thì áp lực đối với hệ thống tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng tăng tương ứng, trong khi nguồn lực con người, chế độ chính sách đối với người làm công tác tiếp dân và cơ sở vật chất chưa được bổ sung tương xứng làm cho hoạt động tiếp công dân của Đoàn ĐBQH tỉnh gặp không ít khó khăn.

2. Sự chưa tương thích giữa mô hình chính quyền địa phương 2 cấp với cơ chế tiếp công dân, việc giải quyết đơn thư khiếu nại, tố cáo của công dân theo Luật hiện hành

Thực tiễn 01 năm vận hành tại Đắk Lắk cho thấy, một số quy định pháp luật về tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo được xây dựng trên nền tảng mô hình chính quyền địa phương 3 cấp trước đây nên đã bộc lộ những điểm chưa thật phù hợp với bối cảnh mới. Mặt khác, việc tổ chức chính quyền địa phương 02 cấp làm thay đổi cơ cấu, thẩm quyền và quy trình giải quyết công việc của cơ quan hành chính, song người dân chưa nắm rõ, lúng túng trong việc xác định cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại, tố cáo nên nhiều đơn thư gửi vượt cấp hoặc gửi đến nhiều cơ quan cùng lúc, không ít trường hợp công dân tìm đến Đoàn ĐBQH như một kênh phản ánh cuối cùng khi chưa nhận được sự giải thích đầy đủ từ cơ quan hành chính; việc chuyển giao hồ sơ, tài liệu, chuyển tiếp trách nhiệm giải quyết các vụ việc đang thụ lý, tồn đọng từ trước chưa được quy định, phân cấp phần quyền rõ. Thực trạng này đặt ra câu hỏi về hiệu quả của cơ chế phân định thẩm quyền và khả năng tiếp cận công lý hành chính của người dân trong giai đoạn chuyển đổi mô hình quản trị địa phương đảm bảo tính liên tục và không làm ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của công dân; khoảng cách địa lý từ nơi cư trú đến trung tâm hành chính sau sắp xếp ở một số địa phương vùng sâu, vùng xa, vùng đồng bào dân tộc thiểu số tăng lên đáng kể. Trong khi đó, số lượng cán bộ trực tiếp làm công tác tiếp công dân, tham mưu xử lý đơn thư còn mỏng; kỹ năng tiếp công dân đối với các vụ việc phức tạp, đông người ở một số nơi còn hạn chế.

3. Hoạt động giám sát còn nặng về xử lý vụ việc, chưa tác động mạnh đến nguyên nhân gốc rễ; vẫn còn khoảng trống pháp lý trong giám sát việc thực hiện các quyết định giải quyết khiếu nại, các kết luận tố cáo

Qua thực tiễn hoạt động của Đoàn ĐBQH tỉnh cho thấy, hiện nay hệ thống pháp luật chúng ta tương đối đầy đủ về trình tự, thủ tục giải quyết khiếu nại, tố cáo. Tuy nhiên, cơ chế giám sát việc thực hiện các quyết định, kết luận đã có hiệu lực pháp luật vẫn còn khoảng trống nhất định; cơ chế pháp lý hiện hành mới chỉ tập trung giải quyết vụ việc mà chưa quy định đầy đủ trách nhiệm thực hiện và chế tài  đối với việc chậm hoặc không thực hiện kết luận, quyết định đã có hiệu lực. Trong khi đó, hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH tỉnh chủ yếu dừng ở kiến nghị, chưa có công cụ đủ mạnh để yêu cầu các cơ quan có liên quan thực hiện dứt điểm các nội dung đã được kết luận.

Mặt khác, phần lớn hoạt động giám sát hiện nay của Đoàn vẫn tập trung vào việc theo dõi tiến độ giải quyết từng vụ việc cụ thể. Trong khi nhiều nguyên nhân phát sinh khiếu nại, tố cáo lại xuất phát từ những bất cập của chính sách pháp luật, đặc biệt trong các lĩnh vực: Đất đai; bồi thường, hỗ trợ tái định cư; quản lý đất có nguồn gốc nông, lâm trường; chuyển đổi mục đích sử dụng đất; chính sách đối với đồng bào dân tộc thiểu số; tranh chấp liên quan đến đất rừng…Nếu chỉ dừng lại ở việc giám sát từng vụ việc riêng lẻ thì sẽ rất khó giảm số lượng đơn thư phát sinh trong dài hạn. Đây là vấn đề cần được nhìn nhận như một hạn chế về phương thức giám sát hiện nay. Bên cạnh đó, hiệu quả giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của Đoàn ĐBQH có lúc chưa đáp ứng yêu cầu. Thực tiễn cho thấy một số kiến nghị sau giám sát của Đoàn ĐBQH còn chậm được thực hiện. Một số vụ việc đã có kết luận nhưng việc tổ chức thực hiện chưa triệt để, dẫn đến tình trạng khiếu nại kéo dài, khiếu nại nhiều lần; cơ chế phối hợp giữa Đoàn ĐBQH với các cơ quan hành chính, cơ quan tư pháp và chính quyền địa phương trong theo dõi, đôn đốc giải quyết một số vụ việc còn thiếu tính thường xuyên.

4. Nhiều vụ việc tồn đọng kéo dài liên quan đến đất đai, nhất là đất đai có nguồn gốc từ nông, lâm trường chưa có cơ chế xử lý đặc thù

Thông qua hoạt động tiếp dân và xử lý đơn thư của Đoàn ĐBQH tỉnh cũng như các số liệu của ngành thanh tra cho thấy, nội dung khiếu nại, tố cáo chủ yếu vẫn liên quan đến thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng, tranh chấp đất đai và các dự án phát triển kinh tế - xã hội, tranh chấp định mức giao nhận khoáng, tài chính, tài sản cổ phần hóa doanh nghiệp giữa người lao động và các công ty nông lâm nghiệp, kiến nghị việc cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất có nguồn gốc từ nông lâm trường.v.v. Tại Đắk Lắk, nhiều vụ việc có lịch sử kéo dài hàng chục năm, trải qua nhiều lần giải quyết, nhiều lần thay đổi chính sách pháp luật. Trong khi đó, pháp luật hiện hành chưa có cơ chế xử lý đủ mạnh đối với các vụ việc tồn đọng, phức tạp, kéo dài dẫn đến tình trạng một số vụ việc đã có quyết định giải quyết cuối cùng nhưng vẫn tiếp tục phát sinh đơn thư, khiếu kiện đông người gây bất ổn an ninh chính trị trên địa bàn.

5. Nhiều bất cập từ hệ thống chính sách, pháp luật

Một số quy định của pháp luật, nhất là trong lĩnh vực đất đai, bồi thường giải phóng mặt bằng, quản lý tài nguyên, chính sách đối với vùng đồng bào dân tộc thiểu số còn có những khoảng trống hoặc chưa thống nhất trong quá trình áp dụng, chẳng hạn như việc áp dụng quy định tại Điều 181 Luật Đất đai năm 2024 và các văn bản hướng dẫn thi hành vẫn chưa có sự thống nhất, đồng bộ dẫn đến việc giải quyết đơn thư có cách hiểu, thực hiện khác nhau. Nhiều vụ việc khiếu nại, tố cáo phát sinh không chỉ do sai sót trong tổ chức thực hiện mà còn xuất phát từ những bất cập của cơ chế, chính sách. Điều này đòi hỏi hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH không chỉ dừng lại ở việc theo dõi giải quyết vụ việc cụ thể mà còn phải kiến nghị sửa đổi, hoàn thiện pháp luật từ thực tiễn địa phương.

6. Về hạ tầng, hệ thống dữ liệu phục vụ tiếp công dân, giám sát đơn thư

Trước đây, dữ liệu tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo được quản lý bởi nhiều cơ quan khác nhau từ Trung ương đến địa phương mà chưa có hệ thống quản lý tập trung và liên thông dữ liệu. Trong thực tế, cùng một vụ việc công dân có thể gửi đơn đến nhiều cơ quan khác nhau, dẫn đến tình trạng xử lý trùng lặp, khó theo dõi tiến độ giải quyết. Việc xử lý chủ yếu vẫn thực hiện thủ công bằng các văn bản giấy hoặc trao đổi trực tiếp với cơ quan có thẩm quyền. Do đó, việc theo dõi xuyên suốt vụ việc, từ tiếp nhận, xử lý, giải quyết đến thực hiện kết luận sau giải quyết luôn có điểm nghẽn, gây ảnh hưởng đến chất lượng giám sát và khả năng cảnh báo sớm các điểm nóng phát sinh trên địa bàn.

Hiện nay, Nghị quyết số 116/2025/UBTVQH15 của UBTVQH yêu cầu đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, chuyển đổi số và chia sẻ dữ liệu dùng chung. Cùng với đó, Nghị định số 154/2026/NĐ-CP của Chính phủ có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, Cơ sở dữ liệu quốc gia về công tác tiếp công dân, xử lý đơn, giải quyết khiếu nại, tố cáo đã và đang được triển khai, với mục tiêu xuyên suốt để kết nối trên phạm vi cả nước. Điều này cung cấp cho Đoàn ĐBQH tỉnh và các cơ quan dân cử một công cụ hữu hiệu để theo dõi toàn bộ quá trình giải quyết của vụ việc, từ khâu tiếp nhận đến khi thực hiện kết luận sau giải quyết. Tuy nhiên, việc vận hành hệ thống cơ sở dữ liệu hiện còn chậm, cơ chế liên thông thông tin vẫn chưa đáp ứng được yêu cầu cấp bách trong giải quyết việc tiếp công dân, xử lý đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh.

Bên cạnh đó, quy định về tiếp công dân trực tuyến, đối với tỉnh Đắk Lắk đã chủ động đầu tư cơ sở vật chất, trang thiết bị bước đầu triển khai mô hình tiếp công dân trực tuyến theo quy định tại Nghị định 154 154/2026/NĐ-CP của Chính phủ. Tuy nhiên, vướng mắc lớn nhất hiện nay vẫn là việc đầu tư cơ sở vật chất. Bởi lẽ, khác với hồ sơ giấy, dữ liệu âm thanh và hình ảnh tiêu tốn dung lượng bộ nhớ khổng lồ. Việc đầu tư hệ thống máy chủ, hệ thống lưu trữ trên không gian số và duy trì bảo mật lâu dài đang tạo ra gánh nặng lớn về kinh phí thường xuyên cho các địa phương, nhất là ở cấp xã. Bên cạnh đó, việc bảo đảm hạ tầng kỹ thuật, đường truyền mạng ổn định, an toàn và bảo mật dữ liệu cũng là một thách thức không nhỏ, nhất là khi triển khai đồng bộ cả mô hình tiếp công dân trực tuyến tại các địa bàn cơ sở.

IV. MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ HOẠT ĐỘNG HOẠT ĐỘNG TIẾP CÔNG DÂN, GIÁM SÁT VIỆC GIẢI QUYẾT KHIẾU NẠI, TỐ CÁO TRONG THỜI GIAN ĐẾN

Để nâng cao hiệu quả hoạt động tiếp công dân, giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo trong thời gian đến cần thực hiện các giải pháp phù hợp, đồng bộ từ Trung ương đến địa phương, cụ thể như sau:

Thứ nhất, tiếp tục nâng cao chất lượng công tác tiếp công dân của Đoàn ĐBQH tỉnh

Tiếp tục thực hiện nghiêm trách nhiệm tiếp công dân của mỗi vị đại biểu Quốc hội; nghiên cứu đổi mới mô hình tiếp công dân theo hướng phân tán hợp lý, ngay từ cơ sở; ứng dụng công nghệ số thông qua hệ thống tiếp công dân trực tuyến và tăng cường trách nhiệm tiếp công dân ngay từ cơ sở. Đổi mới phương thức tiếp công dân theo hướng lắng nghe, đối thoại và giải thích chính sách pháp luật ngay từ đầu nhằm hạn chế phát sinh khiếu kiện kéo dài. Quan tâm tiếp nhận đầy đủ các phản ánh, kiến nghị liên quan đến quá trình vận hành mô hình chính quyền địa phương sau sắp xếp đơn vị hành chính.

Thứ hai, Chuyển mạnh từ giám sát vụ việc sang giám sát chính sách

Đoàn ĐBQH tỉnh cần tập trung phân tích các nhóm nguyên nhân phát sinh khiếu nại, tố cáo theo lĩnh vực, địa bàn và đối tượng. Thông qua hoạt động tiếp công dân, cần xây dựng cơ sở dữ liệu về những "điểm nghẽn chính sách" để kiến nghị Quốc hội sửa đổi pháp luật. Giám sát không chỉ nhằm giải quyết một vụ việc cụ thể mà phải hướng đến ngăn ngừa hàng trăm vụ việc tương tự trong tương lai.

Thứ ba, Hoàn thiện cơ chế phối hợp giữa các cơ quan

Xây dựng cơ chế phối hợp chặt chẽ trong hoạt động tiếp công dân, chia sẻ dữ liệu thông tin trong tiếp nhận, xử lý đơn thư và giám sát kết quả giải quyết giữa Đoàn ĐBQH với Thường trực HĐND, Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh, Thanh tra tỉnh, Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát nhân dân và UBND các cấp. Định kỳ tổ chức các cuộc họp liên ngành để rà soát những vụ việc tồn đọng, phức tạp; kịp thời tháo gỡ khó khăn, vướng mắc phát sinh trong quá trình giải quyết.

Thứ tư, Cần chuyển từ tư duy “ giải quyết vụ việc” sang tư duy “Quản trị xung đột xã hội”

Qua tổng hợp đơn thư trên địa bàn tỉnh có thể nhận thấy phần lớn các vụ việc khiếu nại, tố cáo phát sinh không đơn thuần là tranh chấp pháp lý mà phản ánh những xung đột lợi ích trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, quản lý tài nguyên, thực hiện quy hoạch, thu hồi đất, tổ chức lại không gian phát triển. Do đó, nếu chỉ tiếp cận theo hướng giải quyết từ vụ việc riêng lẻ thì khó có thể xử lý tận gốc nguyên nhân phát sinh khiếu kiện. Đòi hỏi, hoạt động tiếp công dân và giám sát của Đoàn ĐBQH cần được nhìn nhận như một công cụ quản trị xã hội hiện đại, giúp nhận diện sớm các nguy cơ bất ổn, những bất cập trong chính sách và những khoảng trống trong quản trị nhà nước. Từ góc độ đó, thông tin thu thập được từ hoạt động tiếp công dân, xử lý, giám sát đơn thư trở thành nguồn dữ liệu quan trọng trong phục vụ xây dựng pháp luật, hoạch định chính sách và hoàn thiện mô hình quản trị quốc gia.

Thứ năm, đẩy mạnh chuyển đổi số trong công tác dân nguyện

Từ thực tiễn hoạt động, Đoàn ĐBQH tỉnh nhận thấy việc xây dựng hệ thống tiếp công dân trực tuyến, tiếp nhận đơn thư điện tử và cơ sở dữ liệu dùng chung về công tác dân nguyện là xu hướng tất yếu trong giai đoạn hiện nay. Tiến tới hình thành "bản đồ số khiếu nại, tố cáo" trên địa bàn tỉnh nhằm nhận diện sớm các khu vực tiềm ẩn nguy cơ phát sinh điểm nóng. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao hiệu quả tiếp công dân mà còn tạo cơ sở để tăng cường công tác theo dõi, đôn đốc, giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của công dân, góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân làm trung tâm và nâng cao chất lượng hoạt động của các cơ quan dân cử trong điều kiện chuyển đổi số quốc gia.

Thứ sáu, Nâng cao năng lực đội ngũ làm công tác dân nguyện

Quan tâm đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng tiếp công dân, kỹ năng phân loại, xử lý đơn thư, kỹ năng đối thoại và xử lý tình huống cho đội ngũ cán bộ tham mưu. Tăng cường nghiên cứu thực tiễn, cập nhật các quy định mới của pháp luật, nhất là các quy định liên quan đến Luật Đất đai, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo và các văn bản hướng dẫn thi hành.

Xây dựng đội ngũ cán bộ có bản lĩnh, trách nhiệm, am hiểu pháp luật, có khả năng tham mưu chuyên sâu cho hoạt động giám sát của Đoàn ĐBQH; bồi dưỡng chuyên sâu về pháp luật đất đai, dân tộc, hành chính và kỹ năng đối thoại; tăng cường khảo sát thực địa, nắm bắt tình hình từ cơ sở, nhất là khu vực đồng bào dân tộc thiểu số, vùng biên giới và khu vực ven biển của tỉnh sau sáp nhập.

V. KIẾN NGHỊ

1. Đề nghị Quốc hội giao cho Chính phủ tổ chức tổng kết toàn diện việc thực hiện Luật tiếp công dân, Luật Khiếu nại và Luật Tố cáo trong bối cảnh vận hành bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp qua đó để sửa đổi, điều chỉnh phù hợp, đồng bộ trong hệ thống pháp luật.

2. Nghiên cứu bổ sung và hoàn thiện cơ chế giám sát của Quốc hội, đại biểu Quốc hội trong việc thực hiện các quyết định giải quyết khiếu nại đã có hiệu lực pháp luật và các kết luận giải quyết tố cáo; xác định rõ trách nhiệm, chế tài đối với các cơ quan, tổ chức, cá nhân thực hiện chậm hoặc không thực hiện.

3. Xây dựng hệ thống quản lý, cơ sở dữ liệu quốc gia về tiếp công dân, khiếu nại, tố cáo và kiến nghị của cử tri; bảo đảm kết nối liên thông giữa Quốc hội, Chính phủ, thanh tra Chính phủ và Chính quyền các địa phương; thiết kế phần mềm trực tuyến trên các nền tảng số trong việc tiếp nhận, giải quyết và giám sát đơn thư của công dân thống nhất trong cả nước.

4. Cho phép nghiên cứu cơ chế xử lý đặc thù đối với vụ việc khiếu nại, tố cáo tồn đọng, phức tạp, kéo dài nhiều năm nhất là các vụ việc liên quan đến đất đai nông, lâm trường, lịch sử quản lý đất đai qua nhiều thời kỳ với nhiều vướng mắc, bất cập khó giải quyết theo luật hiện hành.

5. Kính đề nghị Trung ương quan tâm, có cơ chế hỗ trợ kinh phí cho các địa phương đầu tư đồng bộ hạ tầng tiếp công dân trực tuyến. Đặc biệt, cần ưu tiên phân bổ nguồn lực trang bị hệ thống thiết bị, đường truyền và máy chủ lưu trữ dữ liệu cho các địa bàn vùng sâu, vùng xa, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn. Sự hỗ trợ này sẽ bảo đảm kết nối thông suốt, liên thông dữ liệu từ Trung ương đến tận cơ sở, tránh tình trạng hạ tầng chắp vá, thiếu đồng bộ. Điều này giúp thu hẹp khoảng cách số, bảo đảm sự công bằng cho người dân vùng khó khăn trong việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh.

VI. KẾT LUẬN

Sau sáp nhập, Đắk Lắk không chỉ mở rộng không gian phát triển mà còn đứng trước những yêu cầu mới về quản trị nhà nước và bảo đảm quyền công dân. Trong bối cảnh đó, hoạt động tiếp công dân và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của Đoàn ĐBQH cần được đổi mới theo hướng chuyên nghiệp, hiện đại, lấy người dân làm trung tâm, lấy phòng ngừa làm trọng tâm và lấy hoàn thiện chính sách pháp luật làm mục tiêu cuối cùng. Đây chính là con đường căn cơ để giảm khiếu nại, tố cáo, củng cố niềm tin của Nhân dân và góp phần xây dựng chính quyền phục vụ, liêm chính, kiến tạo phát triển trong giai đoạn mới.

Từ thực tiễn tỉnh Đắk Lắk, chúng tôi cho rằng yêu cầu đặt ra hiện nay không chỉ là nâng cao chất lượng giải quyết khiếu nại, tố cáo mà sâu sa hơn là hoàn thiện cơ chế để hoạt động tiếp công dân trở thành một thiết chế phản biện xã hội, một kênh cung cấp dữ liệu thực tiễn cho Quốc hội trong quá trình hoàn thiện thể chế và nâng cao chất lượng quản trị bộ máy chính quyền địa phương 2 cấp nói riêng, quản trị Quốc gia nói chung./.

Phòng Thông tin và Dân nguyện