Phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong phát triển nhanh và bền vững đất nước

Trong bối cảnh kinh tế thế giới có nhiều biến động phức tạp và yêu cầu phát triển kinh tế Việt Nam ngày càng tăng cao, Nghị quyết số 79-NQ/TW ngày 06/01/2026 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế nhà nước đã tái định hướng chiến lược mới về vị trí, vai trò quan trọng của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Kinh tế nhà nước vừa phải đảm bảo ổn định vĩ mô, vừa phải dẫn dắt tăng trưởng và thu hút các thành phần kinh tế khác cùng tham gia phát triển. Kinh tế nhà nước không chỉ là “trụ cột ổn định”, là “công cụ điều tiết”, mà phải được đặt vào vị thế chủ thể tiên phong kiến tạo phát triển, có trách nhiệm mở đường cho không gian tăng trưởng mới của nền kinh tế.

Nghị quyết số 79-NQ/TW khẳng định khu vực kinh tế nhà nước - lực lượng nòng cốt của nền kinh tế - không chỉ giữ vai trò "trụ đỡ", mà phải trở thành lực lượng mở đường, dẫn dắt và kiến tạo tăng trưởng để đưa Việt Nam vững bước tiến vào kỷ nguyên mới. Kinh tế nhà nước được nhìn nhận theo tinh thần Nghị quyết số 79-NQ/TW rộng hơn, gắn với toàn bộ nguồn lực do Nhà nước quản lý và đại diện chủ sở hữu, thay vì chỉ giới hạn trong khu vực doanh nghiệp nhà nước (DNNN). Sức mạnh kinh tế nhà nước không chỉ nằm ở số lượng hay quy mô doanh nghiệp, mà nằm ở chất lượng quản lý, sử dụng, bảo toàn vốn và các nguồn lực quốc gia.

Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo không chỉ với tư cách là khu vực sản xuất - kinh doanh, mà còn là công cụ quan trọng để Nhà nước điều tiết vĩ mô, bảo đảm ổn định kinh tế, giữ vững các cân đối lớn, chủ động ứng phó với các cú sốc từ bên ngoài, đồng thời bảo đảm quốc phòng, an ninh và an sinh xã hội. Kinh tế nhà nước là một “hệ tài sản - nguồn lực” quốc gia, từ đất đai, tài nguyên, hạ tầng đến ngân sách, dự trữ và phần vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Nghị quyết số 79-NQ/TW không đặt trọng tâm vào mở rộng quy mô kinh tế nhà nước, mà nhấn mạnh đến hiệu quả sử dụng nguồn lực và khả năng dẫn dắt toàn bộ nền kinh tế.

Nền tảng của kinh tế nhà nước gồm các nguồn lực do Nhà nước nắm giữ, quản lý và chi phối. Các nguồn lực này phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, ổn định vĩ mô và bảo đảm an ninh, quốc phòng. Kinh tế nhà nước bao gồm: (i) DNNN là doanh nghiệp mà Nhà nước nắm giữ 100% vốn hoặc cổ phần chi phối; (ii) Các tài sản công như đất đai, tài nguyên thiên nhiên, hạ tầng chiến lược (giao thông, năng lượng, viễn thông…); (iii) Ngân sách nhà nước và các quỹ tài chính công bao gồm dự trữ quốc gia, quỹ bảo hiểm, quỹ phát triển… (iv) Tổ chức tín dụng nhà nước gồm các ngân hàng thương mại nhà nước, tổ chức tài chính do Nhà nước kiểm soát; (v) Các đơn vị sự nghiệp công lập như các tổ chức cung cấp dịch vụ công: Y tế, giáo dục, nghiên cứu khoa học.

Nghị quyết số 79-NQ/TW đặt ra các mục tiêu lớn nhằm phát triển kinh tế nhà nước, khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong việc dẫn dắt, điều tiết và bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô, định hướng phát triển nền kinh tế quốc dân. Phát triển DNNN trở thành lực lượng nòng cốt, giữ vai trò dẫn dắt trong các ngành, lĩnh vực chiến lược, có tầm quan trọng đặc biệt đối với nền kinh tế và quốc phòng, an ninh. Nghị quyết nhấn mạnh, kinh tế nhà nước không chỉ giữ vai trò chủ đạo trong ổn định kinh tế vĩ mô, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn: Kinh tế nhà nước phải trở thành lực lượng dẫn dắt mô hình tăng trưởng mới, trong đó “xanh và bền vững” là tiêu chí xuyên suốt. Bởi khu vực kinh tế nhà nước nắm giữ những nguồn lực then chốt nhất của quốc gia, từ đất đai, tài nguyên, hạ tầng, ngân sách, tín dụng nhà nước cho tới các DNNN. Muốn chuyển đổi xanh, nhanh và thực chất thì phải bắt đầu từ nơi kinh tế nhà nước.

Thứ nhất, khẳng định vai trò quan trọng của kinh tế nhà nước. Kinh tế nhà nước được xác định là thành phần đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; giữ vai trò định hướng, điều tiết các hoạt động kinh tế, góp phần ổn định vĩ mô và bảo đảm quốc phòng, an ninh.

Thứ hai, nâng cao năng lực quản trị và hiệu quả sử dụng nguồn lực của kinh tế nhà nước. Yêu cầu then chốt là nâng cao năng lực quản trị kinh tế nhà nước, đặc biệt trong bối cảnh hiệu quả sử dụng nguồn lực còn hạn chế. Mục tiêu 100% DNNN sẽ áp dụng quản trị doanh nghiệp hiện đại theo chuẩn Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), thúc đẩy minh bạch và hiệu quả.

Thứ ba, phát triển các tập đoàn kinh tế nhà nước quy mô lớn. Mục tiêu đến năm 2030 có 50 DNNN vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất Đông Nam Á và từ 1 - 3 DNNN vào nhóm 500 doanh nghiệp lớn nhất thế giới năm 2030. Tập trung vào các lĩnh vực then chốt, chiến lược như năng lượng, tài chính, hạ tầng, công nghệ cao.

Thứ tư, thúc đẩy chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo. Mục tiêu 100% DNNN thực hiện chuyển đổi số toàn diện, ứng dụng công nghệ hiện đại trong sản xuất vào năm 2030. Tạo điều kiện để DNNN tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc tế.

Thứ năm, tạo động lực cho cải cách và thoái vốn. Nghị quyết số 79-NQ/TW quy định rõ Nhà nước chỉ nắm giữ trên 50% vốn tại các DNNN thuộc lĩnh vực chiến lược, còn lại sẽ thực hiện thoái vốn, tạo điều kiện cho khu vực tư nhân phát triển.

Nghị quyết số 79-NQ/TW là nghị quyết chiến lược, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế nhà nước theo hướng đổi mới, dẫn dắt và hội nhập. Nghị quyết định vị lại vai trò của DNNN trong nền kinh tế thị trường. Các DNNN cần tập trung vào các lĩnh vực then chốt, có tính nền tảng hoặc liên quan trực tiếp đến ổn định vĩ mô và an ninh kinh tế như năng lượng, hạ tầng giao thông, tài chính - ngân hàng, viễn thông và một số ngành chiến lược khác. Trong các lĩnh vực mà thị trường vận hành hiệu quả, DNNN không nhất thiết phải giữ vai trò chi phối, qua đó tạo không gian phát triển cho khu vực tư nhân.

Nghị quyết số 79-NQ/TW đã xác định lại vai trò của DNNN - một bộ phận quan trọng của kinh tế nhà nước. Kinh tế nhà nước là chủ đạo; các tập đoàn, tổng công ty nhà nước không chỉ hoạt động kinh doanh đơn thuần, mà phải cùng Nhà nước kiến tạo, phát triển, có trách nhiệm dẫn dắt, tạo đột phá trong những ngành, lĩnh vực then chốt của đất nước, thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế và chuyển đổi số. Vai trò cơ bản của kinh tế nhà nước bao gồm:

Một là, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, dẫn dắt nền kinh tế; là lực lượng nòng cốt trong các ngành, lĩnh vực then chốt như năng lượng, quốc phòng, cơ sở hạ tầng, tài chính.

Hai là, kinh tế nhà nước có nhiệm vụ bảo đảm ổn định vĩ mô, an ninh quốc phòng và định hướng phát triển kinh tế chiến lược. Đồng thời, góp phần kiểm soát lạm phát, ổn định tỉ giá, bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế.

Ba là, kinh tế nhà nước đóng vai trò điều tiết thị trường, đặc biệt trong những thời điểm thị trường biến động mạnh, khủng hoảng hoặc thiếu nguồn cung.

Bốn là, kinh tế nhà nước thực hiện vai trò chính sách xã hội, đầu tư vào các lĩnh vực ít hấp dẫn hơn đối với khu vực kinh tế tư nhân như y tế, giáo dục; đầu tư vào các vùng sâu, vùng xa; dẫn dắt đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển kinh tế xanh và bền vững...

Nghị quyết số 79-NQ/TW đặt kinh tế nhà nước đúng vai trò với tất cả các cấu phần của kinh tế nhà nước, không đơn thuần chỉ nói về DNNN. Kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo bởi cấu phần của kinh tế nhà nước gồm cả các lĩnh vực như đất đai, hạ tầng, vùng trời, vùng biển, dự trữ quốc gia… Do vậy, Nhà nước phải đóng vai trò chủ đạo trong đầu tư và quản lý. Vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa không chỉ với tư cách là một khu vực sản xuất - kinh doanh, mà còn là công cụ quan trọng để Nhà nước điều tiết vĩ mô, bảo đảm ổn định kinh tế, giữ vững các cân đối lớn và chủ động ứng phó với cú sốc bên ngoài.

 Phòng TT-DN