Kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Phú Yên (05/10/1930 – 05/10/2026)

Ngày 05/10/1930, tại xóm Đồng Bé, thôn Phước Long, xã Xuân Long, huyện Đồng Xuân (nay là thôn Long Bình, xã Đồng Xuân, tỉnh Đắk Lắk), Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Phú Yên được thành lập. Đây là sự kiện có ý nghĩa quan trọng, đánh dấu bước phát triển của phong trào cách mạng và công tác xây dựng tổ chức Đảng trên địa bàn.

Đây là một mốc lớn đánh dấu bước ngoặt trọng đại trong lịch sử cách mạng Việt Nam, chấm dứt cuộc khủng hoảng về đường lối cứu nước kéo dài mấy chục năm. Trong Chính cương vắn tắt của Đảng, Sách lược vắn tắt do đồng chí Nguyễn Ái Quốc khởi thảo, được Hội nghị thành lập Đảng thông qua, đã xác định cách mạng Việt Nam phải tiến hành giải phóng dân tộc tiến lên chủ nghĩa xã hội. Độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội là con đường cách mạng duy nhất đúng để thực hiện mục tiêu giải phóng dân tộc, giải phóng giai cấp, giải phóng xã hội, giải phóng con người. Sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam với cương lĩnh, đường lối cách mạng đúng đắn chứng tỏ giai cấp công nhân Việt Nam đã trưởng thành, đủ sức lãnh đạo cách mạng.

Ở Phú Yên, cuối năm 1929, cuộc vận động thành lập tổ chức cộng sản có nhiều chuyển biến tích cực, gắn liền với quá trình hoạt động của một tập thể chiến sĩ cách mạng, trong đó tiêu biểu nhất là đồng chí Phan Lưu Thanh. Đồng chí Phan Lưu Thanh sinh năm 1906, quê ở xã Đồng Xuân hiện nay, là một thanh niên yêu nước sống trong cảnh đất nước lầm than, đã tích cực tham gia các tổ chức yêu nước lúc bấy giờ như: Hưng nghiệp hội xã, Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên... Cuối năm 1929, đồng chí Phan Lưu Thanh vào Sài Gòn học lái xe ô tô ở trường cơ khí Chu Văn Hai. Tại đây, đồng chí được hai đảng viên cộng sản là Nguyễn Chương và Tư Rèn (công nhân xưởng đóng tàu Ba Son) tuyên truyền giác ngộ về lý tưởng chủ nghĩa cộng sản. Sau đó đồng chí được giao nhiệm vụ về Phú Yên hoạt động gây cơ sở.

Về Phú Yên, đồng chí Phan Lưu Thanh tìm người tin cậy để tuyên truyền giác ngộ chủ nghĩa cộng sản, và người được chọn đầu tiên là Phan Văn Lan - cháu ruột của đồng chí Phan Lưu Thanh. Đồng chí đã giao nhiệm vụ cho đồng chí Phan Văn Lan in sao nội dung truyền đơn mà đồng chí mang từ Sài Gòn về. Ở Sông Cầu, đồng chí Phan Lưu Thanh còn giác ngộ lý tưởng chủ nghĩa cộng sản cho đồng chí Bùi Xuân Cảnh. Sau khi được giác ngộ, đồng chí Bùi Xuân Cảnh dẫn đồng chí Phan Lưu Thanh về nhà người bà con của mình ở gần cầu Thị Thạc in khoảng 1.000 tờ truyền đơn và may cờ đỏ búa liềm. Nhân ngày Quốc tế Lao động 01/5/1930, đồng chí Phan Lưu Thanh tổ chức rải truyền đơn tại tỉnh lỵ Sông Cầu, với nội dung kêu gọi thợ thuyền, dân cày và binh lính đứng lên chống bất công, đòi cải thiện đời sống, đoàn kết với giai cấp vô sản thế giới, chống áp bức, bóc lột của đế quốc, phong kiến. Đồng thời, tổ chức treo cờ búa liềm có ghi "An Nam cộng sản kỳ" ở nhà công sứ Pháp và ở bên cạnh đồn khố xanh Sông Cầu. Tiếp đó, ngày 01/8/1930, một lần nữa cờ búa liềm lại được treo ở sân quần vợt sau lưng Quang Ích Hội (Bưu điện Sông Cầu ngày nay), trường tiểu học Sông Cầu, đồn khố xanh; còn truyền đơn được rải từ cầu Thị Thạc vào trung tâm tỉnh lỵ Sông Cầu. Các hoạt động này đã gây tiếng vang lớn trong tầng lớp nhân dân và làm cho bọn thống trị hốt hoảng, lo sợ.

Với việc tổ chức những hoạt động cách mạng có ý nghĩa lịch sử, đồng chí Phan Lưu Thanh được kết nạp vào Đảng Cộng sản Việt Nam tại Chi bộ Thị Nghè - Sài Gòn vào tháng 8/1930 và được cử về La Hai để tiếp tục gây dựng cơ sở. Đồng chí đã liên lạc, móc nối, tập hợp một số thanh niên tiến bộ trước đây, cùng tiếp tục hoạt động tuyên truyền chủ nghĩa cộng sản, treo cờ búa liềm, rải truyền đơn ở La Hai, Tuy An, Tuy Hòa, tỉnh lỵ Sông Cầu... Những hình thức này đã gây ảnh hưởng trong quần chúng, tạo điều kiện cho quần chúng công nông tiếp xúc với chủ trương của Đảng, kích thích tinh thần yêu nước trong một số thanh niên, học sinh có ý thức dân tộc theo tư tưởng cộng sản. Qua tuyên truyền, giác ngộ, thử thách trong công tác, đồng chí Phan Lưu Thanh đã kết nạp một số đồng chí ưu tú vào Đảng  như: Bùi Xuân Cảnh, Việt Hồng (Phan Ngọc Bích), Nguyễn Thạnh, Nguyễn Phục Hưng, Nguyễn Hữu Tánh, Nguyễn Diệp, Phan Cao Lâm, Nguyễn Thị Hảo. Trước sự phát triển mạnh mẽ của phong trào cách mạng trong tỉnh, những người cộng sản ở Phú Yên nhận thấy cần phải thành lập ngay tổ chức cộng sản mà trước mắt là thành lập chi bộ cộng sản để lãnh đạo quần chúng nhân dân đấu tranh. Do đó, không chờ vào sự hướng dẫn, chỉ đạo của cấp trên, dựa trên cơ sở số đảng viên phát triển được, ngày 05/10/1930, đồng chí Phan Lưu Thanh tổ chức cuộc họp toàn thể đảng viên tại nhà của đồng chí ở xóm Đồng Bé, thôn Phước Long, xã Xuân Long, huyện Đồng Xuân (nay là thôn Long Bình, xã Đồng Xuân, tỉnh Đắk Lắk) bàn việc thành lập chi bộ Đảng Cộng sản. Sau khi tiến hành các thủ tục theo quy định của Đảng, trong không khí trang nghiêm và thiêng liêng, đồng chí Phan Lưu Thanh tuyên bố thành lập chi bộ. Đây là chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Phú Yên. Đồng chí Phan Lưu Thanh là bí thư chi bộ đầu tiên.

Sau khi thành lập, chi bộ đã nhanh chóng tập hợp, tuyên truyền, giác ngộ nhiều quần chúng yêu nước, tiến bộ, thúc đẩy mạnh mẽ việc thành lập cơ sở Đảng, mở ra trang sử hào hùng của Đảng bộ và nhân dân Phú Yên trong công cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc.

Đến tháng 1/1931, Tỉnh ủy lâm thời Phú Yên được thành lập. Từ đây, dưới sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh, nhiều phong trào đấu tranh cách mạng trong tỉnh diễn ra mạnh mẽ, rộng khắp, liên tục, góp phần cùng nhân dân cả nước làm nên thắng lợi cuộc Cách mạng Tháng Tám, kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, thống nhất đất nước.

Phát huy truyền thống cách mạng vẻ vang, Đảng bộ và Nhân dân tỉnh Đắk Lắk tiếp tục đoàn kết, nỗ lực đạt nhiều thành tựu trên các lĩnh vực; đẩy mạnh xây dựng Đảng, phát triển kinh tế - xã hội, củng cố quốc phòng, an ninh, góp phần xây dựng tỉnh phát triển nhanh, bền vững, văn minh, bản sắc.

Kỷ niệm 96 năm Ngày thành lập Chi bộ Đảng Cộng sản đầu tiên ở Phú Yên là dịp để giáo dục truyền thống cách mạng, bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào; củng cố niềm tin của cán bộ, đảng viên và Nhân dân, đồng thời khơi dậy tinh thần trách nhiệm, ý chí tự lực, tự cường, quyết tâm thực hiện thắng lợi các nhiệm vụ chính trị.

Phòng Thông tin và Dân nguyện