HĐND Đắk Lắk: Đồng hành phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa

Thực hiện Nghị quyết số 08/2021/NQ-HĐND về chính sách hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc, Thường trực HĐND tỉnh tổ chức Hội nghị chuyên đề đánh giá kết quả triển khai chính sách.

Qua thực hiện, Đắk Lắk đã từng bước hình thành và duy trì các mô hình du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn văn hóa truyền thống; hỗ trợ người dân đầu tư cơ sở vật chất, phát triển sản phẩm du lịch, tạo sinh kế và góp phần nâng cao thu nhập, qua đó phát huy giá trị văn hóa, cảnh quan và thế mạnh du lịch tại các địa phương. Những kết quả này cho thấy chính sách đã bước đầu phát huy hiệu quả, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục đổi mới theo hướng đầu tư có trọng tâm, phát huy vai trò chủ thể của người dân và nâng cao hiệu quả, tính bền vững sau đầu tư; HĐND tỉnh tiếp tục phát huy vai trò quyết định chính sách, phân bổ nguồn lực và giám sát việc thực hiện.

Tập trung tạo nền tảng cho du lịch cộng đồng

Nghị quyết số 08/2021/NQ-HĐND đã tạo cơ sở chính sách quan trọng để hỗ trợ phát triển du lịch cộng đồng vùng đồng bào dân tộc thiểu số, từng bước đưa các giá trị văn hóa, cảnh quan và đời sống cộng đồng trở thành nguồn lực phát triển. Giai đoạn 2022-2024, tỉnh đã hỗ trợ 05 buôn và 22 hộ gia đình, gồm buôn Akŏ Dhông, Kuốp, Trí, Tuôr và Kli A, với tổng kinh phí được phê duyệt quyết toán gần 4,185 tỷ đồng. Nguồn lực này góp phần cải thiện cảnh quan, biển chỉ dẫn, vệ sinh môi trường, điều kiện đón khách và một số hạ tầng thiết yếu; tạo điều kiện để người dân tham gia dịch vụ lưu trú, ăn uống, biểu diễn văn hóa, hướng dẫn trải nghiệm, bán sản phẩm thủ công và đặc sản địa phương.

Cùng với đó, tỉnh đã lồng ghép các chương trình, chính sách khác để đầu tư cho các điểm du lịch cộng đồng; buôn Tơng Jŭ được đầu tư gần 1,553 tỷ đồng, buôn Jun gần 1,082 tỷ đồng cho xây dựng và trang thiết bị. Các giá trị như nhà dài, cồng chiêng, dệt thổ cẩm, nghề thủ công, lễ hội, ẩm thực, dân ca, dân vũ từng bước được phục dựng, khai thác thành sản phẩm trải nghiệm. Riêng buôn Jun 6 tháng đầu năm 2026 đón khoảng 8.680 lượt khách, với khoảng 80 lao động tham gia hoạt động du lịch.

Tuy nhiên, thực tiễn cũng cho thấy hạ tầng ở một số nơi chưa đồng bộ, nhân lực còn hạn chế về quản trị, xây dựng sản phẩm, marketing, ngoại ngữ và kỹ năng số; liên kết giữa cộng đồng, doanh nghiệp và đơn vị lữ hành chưa chặt chẽ. Một số công trình sau đầu tư chưa có nguồn lực duy tu ổn định. Vì vậy, yêu cầu đặt ra là tiếp tục hoàn thiện chính sách theo hướng đầu tư có trọng tâm, chú trọng hiệu quả khai thác, khả năng duy trì và mức độ người dân thực sự tham gia, hưởng lợi.

HĐND tỉnh quyết định chính sách, giám sát để chính sách đi vào cuộc sống là nhiệm vụ quan trọng

Từ thực tiễn triển khai Nghị quyết số 08, vai trò của HĐND tỉnh cần được phát huy ngay từ khâu xây dựng, hoàn thiện chính sách. Giai đoạn 2026–2030, chính sách hỗ trợ cần chuyển mạnh từ “hỗ trợ từng hạng mục” sang “hỗ trợ hình thành mô hình có khả năng vận hành”, quan tâm đồng bộ đến hạ tầng, sản phẩm, con người, quản trị, chuyển đổi số, quảng bá và thị trường.

Trong quyết định phân bổ nguồn lực, cần ưu tiên những địa bàn có tài nguyên văn hóa - tự nhiên đặc sắc, cộng đồng đồng thuận, có lực lượng nòng cốt, điều kiện hạ tầng và khả năng kết nối doanh nghiệp, thị trường. Hạn chế đầu tư dàn trải, bình quân hoặc chạy theo số lượng điểm đến. Đồng thời, cần rà soát mức hỗ trợ và tỷ lệ vốn đối ứng để phù hợp hơn với điều kiện của hộ nghèo, hộ đồng bào dân tộc thiểu số; tăng cường lồng ghép các nguồn lực từ chương trình mục tiêu quốc gia, OCOP, nông thôn mới và các nguồn vốn hợp pháp khác.

Hoạt động giám sát cần chuyển mạnh từ việc xem xét “đã đầu tư bao nhiêu” sang đánh giá “đầu tư mang lại kết quả gì”. Các tiêu chí cần quan tâm gồm: lượng khách, thời gian lưu trú, mức chi tiêu, doanh thu của cộng đồng, số lao động được hưởng lợi, tình trạng và hiệu quả sử dụng công trình, hoạt động của Ban Quản lý, mức độ tham gia của người dân và kết quả bảo tồn, trao truyền các giá trị văn hóa. Qua giám sát, HĐND tỉnh cần làm rõ trách nhiệm của các cơ quan, địa phương trong quản lý, khai thác và duy tu công trình sau đầu tư; kịp thời kiến nghị tháo gỡ những khó khăn về đất đai, hạ tầng, nguồn lực, nhân lực, cơ chế quản lý và kết nối thị trường.

Từ đó, có những mô hình hoạt động hiệu quả cần được đánh giá, rút kinh nghiệm để có cơ sở nhân rộng; những mô hình chưa phát huy hiệu quả cần xác định rõ nguyên nhân để có giải pháp khắc phục, tránh đầu tư nhưng khai thác không hiệu quả, gây lãng phí nguồn lực.

Hướng tới những mô hình có sức sống bền vững

Từ thực tiễn thực hiện Nghị quyết số 08/2021/NQ-HĐND, việc xây dựng chính sách giai đoạn 2026 - 2030 cần chuyển mạnh từ hỗ trợ từng hạng mục sang hỗ trợ hình thành mô hình du lịch cộng đồng có khả năng vận hành, tạo sinh kế và tự duy trì. Trọng tâm là lựa chọn những địa bàn có tài nguyên văn hóa, cảnh quan đặc sắc, cộng đồng đồng thuận, lực lượng nòng cốt, hạ tầng phù hợp và khả năng kết nối doanh nghiệp, thị trường; hạn chế đầu tư dàn trải, bình quân hoặc chạy theo số lượng.

Cần phát huy vai trò của nghệ nhân, già làng, người có uy tín và những người trực tiếp gìn giữ, trao truyền văn hóa; khuyến khích thế hệ trẻ học tập, thực hành cồng chiêng, nghề thủ công, dân ca, dân vũ và tri thức dân gian. Đồng thời, xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng gắn với không gian văn hóa, ẩm thực, nghề truyền thống, nông nghiệp, cảnh quan và sản phẩm OCOP; tăng cường quảng bá trên nền tảng số. Qua đó, người dân không chỉ tham gia cung cấp dịch vụ mà thực sự là chủ thể bảo tồn, sáng tạo và hưởng lợi từ những giá trị văn hóa của chính cộng đồng mình.

Định hướng này phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát huy giá trị văn hóa, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, gắn bảo tồn với phát triển, đồng thời phát huy vai trò chủ thể của Nhân dân và cộng đồng. Đối với Đắk Lắk, quan điểm này cần được cụ thể hóa trong phát triển du lịch cộng đồng, trước hết bằng việc bảo tồn tính nguyên bản của văn hóa, không để hoạt động du lịch làm mai một hoặc sân khấu hóa các giá trị truyền thống. Đây cũng là định hướng được Chương trình hành động số 14-CTr/TU ngày 22/4/2026 của Ban Thường vụ Tỉnh ủy đặt ra khi triển khai Nghị quyết 80-NQ/TW.

Mục tiêu là hình thành những mô hình có bản sắc, có sản phẩm, có thị trường, có sinh kế và có khả năng tự duy trì; gắn du lịch với OCOP, nông nghiệp, ẩm thực, nghề truyền thống, di sản và chuyển đổi số. Qua đó, người dân thực sự là chủ thể, văn hóa được bảo tồn và phát huy, du lịch cộng đồng trở thành nguồn lực góp phần phát triển kinh tế - xã hội bền vững của tỉnh.

Trong quá trình đó, HĐND tỉnh tiếp tục phát huy vai trò quyết định chính sách, phân bổ nguồn lực và giám sát hiệu quả sau đầu tư; chú trọng các tiêu chí về lượng khách, thời gian lưu trú, doanh thu, việc làm, mức độ người dân tham gia và hưởng lợi, hiệu quả sử dụng công trình, cũng như kết quả bảo tồn, trao truyền văn hóa./.

Văn Đông