Sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội: Cần đánh giá tác động với nhóm lao động làm việc trên nền tảng số

Tiếp tục chương trình Hội nghị Đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách lần thứ nhất, nhiệm kỳ khóa XVI, chiều 29/9, các đại biểu đã cho ý kiến vào dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (sửa đổi).

Tại Hội nghị, đa số các đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách đều tán thành việc sửa đổi Luật Bảo hiểm xã hội nhằm hoàn thiện hệ thống an sinh xã hội trong kỷ nguyên số. Về đối tượng tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc, theo Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Lâm Văn Đoan, những người làm việc trên đền tảng số là nhóm đối tượng mới, lần đầu tiên được pháp luật điều chỉnh. Thực tế, nhóm lao động này đang dần trở nên phổ biến trên thị trường lao động. Trong khi đó, hệ thống pháp luật về lao động, việc làm, bảo hiểm xã hội, và nhiều quy định quy chuẩn lao động, an sinh xã hội chưa được điều chỉnh kịp thời đối với nhóm lao động này, dẫn đến khoảng trống pháp lý.

Cùng quan điểm trên, một số đại biểu cho rằng, việc dự thảo bổ sung người làm việc không có quan hệ lao động, người làm việc trên nền tảng số vào nhóm tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc là hướng đi phù hợp, bởi đây là nhóm lao động có thể có thu nhập thường xuyên nhưng chưa được đảm bảo đầy đủ về an sinh xã hội. Đề nghị dự thảo luật xác định rõ tiêu chí nhận diện đối tượng, tránh việc chỉ căn cứ vào tên hợp đồng hoặc hình thức làm việc. Đối với người làm việc trên nền tảng số, đề nghị làm rõ trách nhiệm của nền tảng trong việc xác nhận thu nhập, cung cấp dữ liệu, đóng bảo hiểm và phối hợp thu, nộp trong trường hợp nền tảng trực tiếp kiểm soát việc phân công. Đồng thời, cần có cách xử lý phù hợp đối với người làm việc trên nhiều nền tảng, có thu nhập không đều, hoặc chỉ làm việc bán thời gian.

Liên quan đến sổ bảo hiểm xã hội điện tử, đại biểu Lý Thị Lan đoàn ĐBQH tỉnh Tuyên Quang bày tỏ sự đồng tình với việc sử dụng sổ bảo hiểm xã hội điện tử, khai thác dữ liệu và cắt giảm hồ sơ. Tuy nhiên, từ thực tiễn địa bàn miền núi, đại biểu cho rằng khi thiết kế thủ tục, dự thảo Luật phải tính đến một bộ phận người dân chưa có điều kiện sử dụng thiết bị thông minh, kỹ năng số còn hạn chế hoặc việc kết nối dữ liệu chưa ổn định, không để phương thức điện tử trở thành rào cản mới đối với việc thực hiện quyền bảo hiểm xã hội. Theo đại biểu, hồ sơ dự án cũng đang thiết kế theo hướng khai thác dữ liệu để giảm thành phần hồ sơ và duy trì nhiều phương thức tiếp cận. Đại biểu đề nghị, khi quy định chi tiết các thủ tục tham gia giải quyết chế độ, phải đảm bảo cho người dân được lựa chọn phương thức phù hợp. Trường hợp chưa đủ điều kiện thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử thì vẫn có thể tiếp nhận trực tiếp hoặc được hỗ trợ tại cơ sở. Đồng thời, dữ liệu cơ quan nhà nước đã có, đã khai thác được thì không yêu cầu người dân kê khai, nộp lại. Trường hợp hệ thống dữ liệu kết nối hoặc xác thực điện tử gặp sự cố, cần phải có phương án xử lý thay thế, không để chậm việc giải quyết quyền lợi của người dân.

Đại biểu đề nghị cơ quan soạn thảo phải làm rõ trong luật các nguyên tắc tối thiểu như giới hạn tỉ lệ tiền gửi tại từng ngân hàng và từng nhóm ngân hàng; thẩm quyền quyết định trách nhiệm giải trình và công khai kết quả đầu tư, đồng thời cần cung cấp cho các đại biểu Quốc hội và Quốc hội phương án so sánh bằng số liệu giữa việc giữ quy định hiện hành và việc mở rộng.

Về việc không quy định trong Luật quyền kiểm tra và trách nhiệm phối hợp quản lý nhà nước của cơ quan bảo hiểm xã hội, đại biểu đề nghị giữ nguyên như luật hiện hành, đồng thời nêu quan điểm, nếu không có quy định về kiểm tra đủ mạnh giao cho bảo hiểm xã hội, người lao động sẽ bị ảnh hưởng trong quá trình hưởng bảo hiểm xã hội.

Phát biểu kết luận nội dung này, Phó Chủ tịch Thường trực Quốc hội Đỗ Văn Chiến đề nghị Chính phủ chỉ đạo các cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp chặt chẽ với Ủy ban Văn hóa và Xã hội, nghiên cứu kỹ lưỡng, tiếp thu tối đa ý kiến của các đại biểu, giải trình rõ những nội dung không tiếp thu, rà soát tính thống nhất của hệ thống pháp luật và điều kiện bảo đảm thi hành.

Đức Hạnh