Quan tâm thực hiện tốt chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh

Qua khảo sát cho thấy, các địa phương đã chủ động rà soát, xác định quỹ đất để triển khai chính sách hỗ trợ đất ở, đất sản xuất cho đồng bào DTTS từ nhiều nguồn khác nhau; một số địa phương dự kiến nhu cầu vốn ở mức rất cao, như xã Cuôr Đăng khoảng trên 300 tỷ đồng, xã Dray Bhăng khoảng 42,85 tỷ đồng và nhiều địa phương khác cũng có nhu cầu kinh phí vượt xa khả năng cân đối của ngân sách địa phương. Các địa phương đã thành lập Ban Chỉ đạo thực hiện Đề án 104 và các tổ rà soát tại thôn, buôn để tổ chức rà soát, bình xét đối tượng thụ hưởng; đồng thời tăng cường phối hợp giữa các sở, ngành và chính quyền địa phương trong việc hướng dẫn chuyên môn, rà soát quỹ đất, lập dự án đầu tư, xác định đối tượng và bảo đảm an ninh, trật tự trong quá trình triển khai thực hiện. Việc xác định đối tượng thụ hưởng được các địa phương triển khai trên cơ sở quy định tại Điều 16 Luật Đất đai năm 2024, Điều 8 Nghị định số 102/2024/NĐ-CP ngày 30/7/2024 của Chính phủ và các nghị quyết của HĐND tỉnh. Qua khảo sát cho thấy, mặc dù cơ sở pháp lý đã quy định tương đối đầy đủ, song quá trình rà soát, xác định đối tượng tại cơ sở còn gặp nhiều khó khăn do thực trạng sử dụng đất đa dạng, biến động và phát sinh nhiều trường hợp cần tiếp tục xác minh, phân loại. Các địa phương tập trung rà soát đối với cá nhân là người DTTS thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo đang sinh sống tại vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi theo quy định của pháp luật. Việc xác định nhu cầu hỗ trợ được thực hiện theo ba nhóm chính gồm: (1) hộ không có đất ở, đất nông nghiệp; (2) hộ không còn đất ở, đất nông nghiệp do thiên tai, sạt lở hoặc các nguyên nhân khách quan; (3) hộ thiếu đất ở, đất nông nghiệp so với hạn mức giao đất do UBND tỉnh quy định tại Quyết định số 37/2026/QĐ-UBND ngày 14/5/2026 (Thay thế 02 Quyết định: Quyết định số 41/2024/QĐ-UBND ngày 23/10/2024 của UBND tỉnh Đắk Lắk và Quyết định số 47/2024/QĐ-UBND ngày 10/10/2024 của UBND tỉnh Phú Yên).

Theo Kế hoạch số 0142/KH-UBND ngày 02/12/2025, UBND tỉnh giao chỉ tiêu thực hiện hỗ trợ đất sản xuất cho 10.418 hộ và hỗ trợ đất ở cho 6.536 hộ tại 68 xã, phường khu vực phía Tây của tỉnh (thuộc địa bàn tỉnh Đắk Lắk trước đây). Tuy nhiên, qua khảo sát trực tiếp của Đoàn và tổng hợp báo cáo của các địa phương, số liệu rà soát thực tế có sự chênh lệch khá lớn so với chỉ tiêu được giao. Các địa phương đã quan tâm bố trí quỹ đất xây dựng nhà sinh hoạt cộng đồng, hội trường thôn, buôn theo quy định; phần lớn quỹ đất được hình thành từ các giai đoạn trước và hiện tiếp tục được quản lý, sử dụng ổn định. Đến nay, hầu hết các thôn, buôn đồng bào dân tộc thiểu số tại các địa phương khảo sát đã được bố trí đất sinh hoạt cộng đồng, đáp ứng cơ bản nhu cầu hội họp, sinh hoạt văn hóa và tổ chức các hoạt động của cộng đồng dân cư. Đa số nhà sinh hoạt cộng đồng được bố trí tại vị trí thuận lợi, đáp ứng yêu cầu sinh hoạt, hội họp của Nhân dân; nhiều nơi đã được đầu tư bổ sung cơ sở vật chất, trang thiết bị phục vụ các hoạt động văn hóa, xã hội, góp phần nâng cao hiệu quả khai thác, sử dụng. Đây là thiết chế quan trọng trong việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào DTTS, tổ chức các hoạt động chính trị - xã hội ở cơ sở, tuyên truyền chủ trương của Đảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước, đồng thời tăng cường sự gắn kết cộng đồng và củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Các địa phương đã chủ động triển khai rà soát nhu cầu, xác định đối tượng thụ hưởng và từng bước xây dựng phương án hỗ trợ đất ở, đất sản xuất cho đồng bào dân tộc thiểu số theo quy định của Luật Đất đai năm 2024, các nghị quyết của HĐND tỉnh và Đề án 104.

Lũy kế đến ngày 19/6/2026, toàn tỉnh đã thực hiện: Hỗ trợ đất ở cho 238 hộ, gồm: 196 hộ thuộc địa bàn tỉnh Đắk Lắk (trước sáp nhập), 05 hộ thuộc địa bàn tỉnh Phú Yên (trước sáp nhập) và 37 hộ thuộc tỉnh Đắk Lắk sau sáp nhập (gồm: xã Phú Xuân 03 hộ, xã Ea Trang 08 hộ, xã Ea Kar 07 hộ, xã Cư M'ta 19 hộ). Hỗ trợ đất sản xuất cho 151 hộ, gồm: 65 hộ thuộc địa bàn tỉnh Đắk Lắk (trước sáp nhập) và 86 hộ thuộc tỉnh Đắk Lắk sau sáp nhập (gồm: xã Phú Xuân 03 hộ, xã Ea Kar 11 hộ, xã Cư M'ta 72 hộ). Hỗ trợ chuyển đổi nghề cho 1.166 hộ, gồm: 139 hộ thuộc địa bàn tỉnh Đắk Lắk (trước sáp nhập), 668 hộ thuộc địa bàn tỉnh Phú Yên (trước sáp nhập) và 359 hộ thuộc tỉnh Đắk Lắk sau sáp nhập. Việc thực hiện chính sách hỗ trợ chuyển mục đích sử dụng đất sang đất ở trong hạn mức giao đất ở và miễn tiền sử dụng đất; hỗ trợ cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất đối với hộ đang sử dụng đất nông nghiệp theo quy định còn chậm, kết quả thực hiện chưa nhiều. Đối với nhóm có nhu cầu hỗ trợ về đất ở, có 875 hộ, gồm: 176 hộ chưa có đất ở nhưng đang có đất nông nghiệp đủ điều kiện xem xét chuyển mục đích sử dụng sang đất ở; 477 hộ đang sử dụng đất có nhà ở nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; 222 hộ được người thân (bố mẹ, bố mẹ vợ hoặc chồng, anh, chị, em...) chia tách, cho tặng hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nhưng chưa thực hiện thủ tục đăng ký biến động đất đai theo quy định. Đối với nhóm có nhu cầu hỗ trợ về đất nông nghiệp, có 857 hộ, gồm: 674 hộ đang trực tiếp sử dụng đất nông nghiệp nhưng chưa được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; 75 hộ được người thân (bố mẹ, bố mẹ vợ hoặc chồng, anh, chị, em...) chia tách, cho tặng hoặc nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất nhưng chưa thực hiện thủ tục đăng ký biến động đất đai và cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; 108 hộ đang sử dụng đất sản xuất không hợp pháp (xâm canh, lấn chiếm hoặc các trường hợp sử dụng đất không đúng quy định).

Kết quả đạt được cho thấy, công tác lãnh đạo, chỉ đạo và tổ chức thực hiện chính sách được quan tâm triển khai đồng bộ. UBND tỉnh, các sở, ngành và chính quyền địa phương đã chủ động ban hành nhiều văn bản chỉ đạo, hướng dẫn, đôn đốc triển khai thực hiện các nghị quyết của HĐND tỉnh về chính sách hỗ trợ đất đai đối với đồng bào DTTS; đồng thời phân công trách nhiệm cho các cơ quan, đơn vị trong quá trình tổ chức thực hiện. Mặc dù việc triển khai chịu tác động của quá trình sắp xếp đơn vị hành chính và hợp nhất hai tỉnh, các cấp, các ngành vẫn tích cực phối hợp rà soát, tháo gỡ khó khăn, từng bước đưa chính sách vào thực tiễn. Công tác rà soát, xác định đối tượng thụ hưởng và nhu cầu hỗ trợ được thực hiện tương đối chặt chẽ, công khai, dân chủ. Các địa phương đã tổ chức rà soát từ cơ sở, thực hiện bình xét công khai tại thôn, buôn với sự tham gia của cộng đồng dân cư; đồng thời phối hợp xác minh nhân khẩu, hiện trạng sử dụng đất và điều kiện thụ hưởng theo quy định. Quá trình rà soát không chỉ xác định đúng đối tượng thuộc diện được hỗ trợ mà còn phản ánh tương đối đầy đủ thực trạng thiếu đất ở, đất sản xuất và nhu cầu thực tế của đồng bào DTTS, tạo cơ sở quan trọng để xây dựng phương án hỗ trợ phù hợp. Chính sách bước đầu phát huy hiệu quả, góp phần bảo đảm an sinh xã hội và ổn định đời sống của đồng bào DTTS. Đến thời điểm khảo sát, toàn tỉnh đã thực hiện hỗ trợ đất ở cho 238 hộ, hỗ trợ đất sản xuất cho 151 hộ và hỗ trợ chuyển đổi nghề cho 1.166 hộ. Mặc dù kết quả còn khiêm tốn so với nhu cầu thực tế, nhưng đã góp phần tạo điều kiện để các hộ dân từng bước ổn định nơi ở, có thêm tư liệu sản xuất, cải thiện sinh kế, giảm bớt khó khăn trong cuộc sống. Việc bố trí, quản lý và sử dụng đất sinh hoạt cộng đồng được thực hiện cơ bản hiệu quả. Hầu hết các thôn, buôn đồng bào DTTS đã được bố trí quỹ đất và xây dựng nhà sinh hoạt cộng đồng; việc quản lý, sử dụng được thực hiện đúng mục đích, đáp ứng nhu cầu hội họp, sinh hoạt cộng đồng và tổ chức các hoạt động chính trị, các hoạt động bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa truyền thống của đồng bào các dân tộc ở địa phương... Bên cạnh kết quả đạt được, qua khảo sát cho thấy việc thực hiện chính sách vẫn còn một số khó khăn, hạn chế, vướng mắc cần được quan tâm, giải quyết trong thời gian đến. Do đó, Ban Dân tộc HĐND tỉnh đã đề nghị UBND tỉnh xem xét, kiến nghị Chính phủ nghiên cứu, xem xét ban hành hoặc thống nhất chủ trương về cơ chế, chính sách liên quan đến công tác thu hồi đất, chuyển mục đích sử dụng đất, giao đất và tạo quỹ đất cho đồng bào DTTS; đồng thời, chỉ đạo hướng dẫn cụ thể đối với các trường hợp thiếu quỹ đất tại địa phương để bảo đảm tính khả thi, thống nhất trong quá trình triển khai thực hiện. Xem xét ban hành cơ chế hỗ trợ hoặc miễn toàn bộ các khoản phí, lệ phí liên quan đến công tác cấp GCNQSDĐ (bao gồm: chi phí đo đạc, trích lục bản đồ địa chính, lập hồ sơ địa chính và các chi phí có liên quan) đối với đồng bào DTTS thuộc phạm vi áp dụng quy định tại khoản 6 Điều 16 Luật Đất đai năm 2024 và Đề án 104, nhằm giảm gánh nặng tài chính, tạo điều kiện thuận lợi trong việc hoàn thiện thủ tục pháp lý về đất đai cho người dân. Đồng thời, đề nghị Sở Nông nghiệp và Môi trường, Sở Dân tộc và Tôn giáo hướng dẫn thực hiện các chính sách đảm bảo theo quy định, phù hợp với tình hình thực tiễn địa phương; đề nghị UBND các xã, phường tiếp tục quan tâm tuyên truyền, triển khai thực hiện hiệu quả hơn nữa đối với chính sách đất đai đối với đồng bào dân tộc thiểu số trên địa bàn tỉnh.

Ngọc Như